Lista aktualności Lista aktualności

Realizacja działań projektowych w 2018 roku

Co dla utrzymania i poprawy stanu ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków udało się zrealizować w Nadleśnictwie Sieraków w minionym roku?

1. Wycinanie nalotów i podrostów; tam, gdzie to możliwe, wyrywanie z korzeniami; usunięcie ściętej biomasy poza płaty siedliska na siedliskach wydm śródlądowych z murawami napiaskowymi oraz suchych wrzosowisk na obszarze Natura 2000 Jezioro Kubek

  • Powierzchnia: 0,97 ha
  • Liczba siedlisk przyrodniczych objetych działaniem ochronnym: 2
  • Termin realizacji: wrzesień 2018 r.
  • Koszt netto: 1 420,45 zł.
  • Cel działań ochronnych: Utrzymanie właściwego stanu ochrony suchych wrzosowisk oraz poprawa stanu ochrony wydm śródlądowych z murawami napiaskowymi poprez zwiększenie powierzchni siedlisk w obszarze Natura 2000
  • Podstawa prawna: Działanie ochronne wynika bezpośrednio z planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Jezioro Kubek PLH30006, ustanowionego Zarządzeniem nr 9/13 Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2013 r. (Dz. Urz. Woj. Wielk. poz. 7034). W Załączniku nr 5 do tego zarządzenia, jako podmiot odpowiedzialny za wykonanie ww. działania, wskazany jest właściwy miejscowo nadleśniczy.

Siedlisko przyrodnicze 2330 Wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi obejmuje najbardziej luźne murawy napiaskowe, a konkretnie te ich płaty, które wykształciły się na piaskach wydmowych. Siedlisko to jest inicjalnym stadium sukcesji na piaskach wydmowych, niezwiązanych z wybrzeżami morskimi, które prowadzi do wykształcenia się bardziej zwartych muraw napiaskowych lub też borów sosnowych. O fizjonomii zbiorowiska decyduje kępkowa trawa - szczotlicha siwa Corynephorus canescens. Poza nią piaski są często całkowicie odsłonięte, poddane swobodnemu działaniu wiatru. W nieco bogatszych wariantach pojawiają się czerwiec trwały Scleranthus perennis i jasieniec piaskowy Jasione montana. Wiosną w murawie zaznacza się obecność terofitów (roślin jednorocznych). Rozwijają się one w okresie, gdy piasek jest wciąż stosunkowo wilgotny i zamierają wczesnym latem. Duże znaczenie mają również mszaki, zwłaszcza płonnik włosisty Polytrichum piliferum, oraz porosty. Na powierzchni piasku może tworzyć się warstwa glonów, która znacznie zwiększa zawartość materii organicznej w glebie i stabilizuje podłoże, powodując w ten sposób wyraźne przyspieszenie procesów sukcesji. W bardziej ustabilizowanych płatach siedliska pojawiają się rośliny typowe dla dalszych etapów sukcesji, takie jak: strzęplica sina Koeleria glauca, macierzanka piaskowa Thymus serpyllum, mietlica pospolita Agrostis vulgaris oraz kostrzewa owcza Festuca ovina i czerwona F. rubra. Siedlisko 2330 występuje na piaskach praktycznie pozbawionych pokrywy glebowej. Brak osłony drzew powoduje nieograniczoną działalność słońca, a w rezultacie znaczne nagrzewanie się piasku, nawet do 50 - 60 st. C. Mimo, że wiąże się to również z deficytem wody, rośliny typowe dla siedliska są do tego w pewnym stopniu przystosowane.

Inicjalne murawy napiaskowe w Polsce występują powszechnie na całym niżu, wszędzie tam, gdzie obecne są duże pokłady piasku. Brak siedliska zaznacza się jedynie w Sudetach i Karpatach. Siedlisko 2330 zwykle zajmuje niewielkie powierzchnie, nawet w miejscach występowania dużych pokładów piasku. Większość odpowiedniego dla niego podłoża zajęta jest przez inne typy zbiorowisk, przede wszystkim bory sosnowe.

Siedlisko 2330 ma charakter wtórny - powstało wskutek działalności człowieka w miejscu zniszczonych borów sosnowych. W związku z zachodzącymi w nim dość szybkimi procesami sukcesyjnymi konieczne jest stałe umiarkowane niszczenie pokrywy roslinnej. Stąd też często najlepiej wykształcone płaty znajdują się np. na poligonach, gdzie występuje odpowiednia presja niszcząca. Przy zaniku antropopresji szypko postępująca sukcesja powoduje przemianę siedliska w ciepłolubne murawy napiaskowe, bory sosnowe lub wrzosowiska. Z kolei zbyt intensywna działalność człowieka powoduje całkowite zniszczenie roslinności i zanik siedliska. W związku z tym siedlisko wymaga prowadzenia odpowiedniej ochrony czynnej, a równocześnie ograniczenia niekontrolowanego ruchu, zwłaszcza pojazdów motorowych. Elementami czynnej ochrony siedliska są:

  • usuwanie nalotu drzew i krzewów;
  • karczowanie drzew i krzewów, powodujące odsłonięcie piasku;
  • regulacja ruchu pojazdów motorowych;
  • kontrolowane wypalanie w przypadku braku możliwości prowadzenia innych działań.

Informacje o siedlisku zaczerpnięto z: Kulpiński K., Tyc. A. 2012 w: Monitoring siedlisk przyrodniczych. Przewodnik metodyczny. Część druga. Oprac. zbior. p. red. W. Mroza. Biblioteka Monitoringu Środowiska. IOŚ, Warszawa.

 

Siedlisko przyrodnicze 4030 Suche wrzosowiska. Wrzosowiska mają zwykle postać niskich zbiorowisk krzewinkowych, o zróżnicowanej florze naczyniowej i bogatej florze roslin zarodnikowych i porostów. Siedlisko, tylko pozornie proste i monotonne, wykazuje znaczne zróżnicowanie wewnętrzne. Najczęściej występuje jako tzw. wrzosowisko knotnikowe, z wrzosem Calluna vulgaris, i mszystą warstwą zdominowaną przez knotnik zwisły Pohlia nutans. Takie wrzosowiska są pospolite w krajobrazach borowych, mogą też zajmować duże obszary na dawnych i obecnych poligonach wojskowych.

Rzadsze, a bardzo interesujące postaci siedliska to: wrzosowiska mącznicowe z masowym udziałem mącznicy lekarskiej Arctostaphyllos uva-ursi, bardzo rzadkie wrzosowiska wilgotne, wrzosowiska z janowcem Genisto-Callunetum oraz "wrzosowiska kwietne" Scabioso canescentis-Genistetum.

Wrzosowiska charakteryzują się dużym zróżnicowaniem form wystepowania - od naturalnych, tworzących zwykle niewielkie płaty w lukach borów sosnowych, przez półnaturalne w postaci niewielkich pasów i płatów na obrzeżach borów sosnowych i ubogich lasów dębowych, aż po antropogeniczne, rozległe wrzosowiska na poligonach wojskowych. Wrzosowiska rozwijają się w miejscach ubogich, oligotroficznych, wyłacznie na podłożu piaszczystym, często na obszarach zwydmionych. Występują zwykle na ubogich i kwaśnych glebach bielicowych o odczynie pH 4,0 - 5,0, wytworzonych z piasków luźnych lub słabogliniastych. Zajmują różne położenia: od piaszczystych równin i zagłębień, przez stoki i zbocza, po wierzchołki wydm lub całe, rozległe powierzchnie krajobrazów wydmowych. Opisywane siedliska są najczęściej, ale nie zawsze, suche.

Dla występowania wrzosowisk ważne są warunki siedliskowe, ale jeszcze ważniejszy wydaje się być "czynnik sprawczy", decydujacy o powstaniu tych, w przewadze półnaturalnych ekosystemów. Może nim być np. użytkowanie poligonów wojskowych, pożary, istnienie i utrzymywanie bezdrzewnych pasów na poboczach dróg leśnych, pod liniami energetycznymi, na pasach przeciwpożarowych, zrębowe zagospodarowanie lasu, niekiedy ekstensywny wypas.

Wrzosowiska mogą być lokalnie bardzo ważnymi ostojami i siedliskami cennych gatunków roślin i zwierząt, np. unikatowych bezkręgowców: modliszki Mantis religiosa, pająka poskocza krasnego Eressus cinaberinus; ptaków: lerki Lullula arborea, świergotka polnego Anthus campestris, cietrzewia Tetrao tetrix, a także płazów i gadów tj. ropucha paskówka Bufo calamita, zmija Vipera berus.

Metody czynnej ochrony wrzosowisk:

  • usuwanie drzew zarastających wrzosowisko,
  • kwaterowe koszenie wrzosu stymulujący "odmładzanie" jego populacji (metoda eksperymentalna),
  • ekstensywny wypas owiec,
  • kwaterowe wypalanie powierzchni (tradycyjna metoda stosowana w Szkocji, Irlandii, Norwegii, Holandii, Danii i Niemczech),
  • wykaszanie trzcinnika piaskowego Calamagrostis epigejos,
  • zdzieranie wierzchniej użyźnionej warstwy gleby (Holandia, Dania, Wielka Wrytania),
  • wykorzystanie wrzosowisk jako "pastwisk pszczelich",
  • ochrona przed dewastacją (eksploatacja piasku, składowanie śmieci).

Informacje o siedlisku zaczerpnięto z: Pawlaczyk P. 2012 w: Monitoring siedlisk przyrodniczych. Przewodnik metodyczny. Część druga. Oprac. zbior. p. red. W. Mroza. Biblioteka Monitoringu Środowiska. IOŚ, Warszawa.

Linia energetyczna - potencjalne miejsce występowania siedlisk muraw napiaskowych i suchych wrzosowisk - przed zabiegiem wycinania nalotów drzew i krzewów (fot. Roman Tomczak Nadleśnictwo Sieraków)

Ta sama linia energetyczna po wycięciu nalotów drzew i krzewów (fot. Roman Tomczak Nadleśnictwo Sieraków

 

2. Konserwacja platform lęgowych dla rybołowa Pandion haliaetus (3 szt.) oraz puchacza Bubo bubo (3 szt.)

  • Termin realizacji: grudzień 2018 r.
  • Liczba gatunków objetych działaniem ochronnym: 2
  • Koszt netto: 3 700,00 zł
  • Cel działań ochronnych: przywrócenie właściwego stanu ochrony gatunków poprzez zapewnienie dostępności odpowiednich miejsc lęgowych
  • Podstawa prawna: Działanie ochronne wynika bezpośrednio z planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Puszcza Notecka PLB300015, ustanowionego Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu i Regionalnego Dyrektora Ochrony Śroidowiska w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 marca 2014 r. (Dz. Urz. Woj. Wielk. poz. 1793). W Załączniku nr 5 do tego zarządzenia zapisano, że za utrzymanie platform we właściwym stanie technicznym w okresie obowiązywania planu zadań ochronnych podmiotem odpowiedzialnym jest właściwy miejscowo nadleśniczy w porozumieniu ze sprawującym nadzór nad obszarem Natura 2000.

Platformy na terenie Nadleśnictwa Sieraków zostały zamontowane jesienią 2014 r. na koszt Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Poznaniu. Pisaliśmy o tym na naszej stronie internetowej. Po upływie czterech lat wymagały prac konserwacyjnych, a dwie z nich odtworzenia od podstaw.

Puchacz i rybołów zajmują szczególne miejsce wśród 25 gatunków ptaków zinwentaryzowanych jako przedmioty ochrony tego obszaru, ponieważ ich stan ochrony uznano za niezadowalający. Dlatego też większość działań ochronnych koncentruje się na poprawieniu tej niekorzystnej sytuacji.

Nadleśnictwo Sieraków jako jedyne w całej RDLP w Poznaniu może pochwalić się występowaniem puchacza. Puchacz to największa europejska sowa. W Polsce jego liczebność szacuje się na poziomie 250-280 par. Preferuje tereny o zróżnicowanej rzeźbie i krajobrazie, z dużym udziałem lasów, bagien, torfowisk, wód i innych powierzchni otwartych. Żywi się przeważnie ptactwem wodnym: kaczkami, łyskami itp. Sam gniazda nie buduje, wykorzystuje jedynie stare gniazda dużych ptaków drapieżnych (np. bielika) i bociana czarnego. Może gnieździć się także na ziemi, w wykrotach, na kępach w olsie i innych tego typu kryjówkach. Jednak lęgi naziemne puchacza są bardzo narażone na ataki drapieżników. Dlatego tak bardzo ważnym zadaniem jest budowa dla niego sztucznych nadrzewnych miejsc lęgowych - tzw. platform, które chętnie zajmuje. Puchacz jest szczególnie wrażliwy na płoszenie i niepokojenie w okresie lęgowym, dlatego jego stanowiska są objęte ochroną strefową.

Prace związane z montażem i konserwacją sztucznych platform lęgowych dla ptaków wykonuje się technikami alpinistycznymi (fot. Paweł Mizera Nadleśnictwo Sieraków)

Rybołów jest ptakiem jeszcze bardziej nielicznym od puchacza. Jego liczebność w naszym kraju nie przekracza 40 par i stale maleje. Jego głównym pożywieniem są ryby. Gniazda buduje w sąsiedztwie jezior i innych zbiorników wodnych na najwyższych drzewach górujących nad otoczeniem, najchętniej na starych - ponad 150-letnich sosnach, a także na słupach teleenergetycznych. Chętnie zasiedla sztuczne platformy lęgowe. Poważnym zagrożeniem dla rybołowa jest nadmiernie intensywna gospodarka rybacka.

Jedna z trzech platform dla rybołowa - stan przed konserwacją (fot. Jakub Pruchniewicz Zakład Usługowy JAQ)

Ta sama platforma dla rybołowa po niezbędnych pracach konserwacyjnych (fot. Jakub Pruchniewicz Zakład Usługowy JAQ)

28 września 2017 r. Dyrektor Generalny Lasów Państwowych, w imieniu beneficjenta – PGL LP, podpisał umowę z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na dofinansowanie „Kompleksowego projektu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych na obszarach zarządzanych przez PGL LP”.

Projekt ten jest czwartym przedsięwzięciem Lasów Państwowych o zasięgu krajowym, które otrzymało wsparcie ze środków unijnych w perspektywie finansowej 2014-2020. W odróżnieniu od trzech już realizowanych projektów, służących adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu, ma on charakter ściśle przyrodniczy. Jego celem jest poprawa stanu ochrony cennych gatunków i siedlisk, występujących na obszarach Natura 2000, a jednocześnie znajdujących się na terenach zarządzanych przez PGL LP.

Realizacja projektu będzie odbywać się w tych miejscach, dla których istnieją zatwierdzone dokumenty zarządcze: plany zadań ochronnych, plany ochrony lub plany urządzenia lasu –  regulujące zasady prowadzenia zabiegów ochronnych dla tych obszarów. Działania, które będą wykonywane przez nadleśnictwa, wynikają wprost z tych dokumentów oraz są niezbędne do zachowania gatunków i siedlisk we względnie niezmienionym stanie lub też służą poprawie stanu ich ochrony.

Zadania w projekcie obejmują:

  • wykaszanie łąk i terenów otwartych, co pozwoli na utrzymanie ich bogatego składu gatunkowego oraz na zachowanie siedlisk występowania chronionych roślin i zwierząt (np. żółwia błotnego, głuszca, sasanki otwartej);

  • zwalczanie gatunków obcych (czyli inwazyjnych, takich jak: dąb czerwony, nawłoć późna, czeremcha amerykańska, kolczurka klapowana), które zaburzają funkcje i strukturę siedlisk cennych przyrodniczo, wypierając gatunki rodzime;

  • kontrolę liczebności gatunków drapieżnych (odstrzał, odłowy drapieżników) np. w celu ochrony ptaków i miejsc ich gniazdowania;

  • dostosowanie składu gatunkowego do potrzeb gatunku lub siedliska (np. ochrona torfowisk wysokich, ochrona kropiatki i derkacza);

  • kanalizację ruchu turystycznego poprzez zmianę przebiegu szlaków, zabezpieczanie szlaków barierkami, ustawianie tablic edukacyjnych itp.;

  • monitorowanie występowania gatunków chronionych (np. dzięcioła czarnego czy głuszców wsiedlonych przez leśników w Borach Dolnośląskich);

  • inne działania ochrony gatunków i siedlisk, w tym np. poprawa uwodnienia siedlisk dzięki budowie zastawek, zabezpieczanie zimowisk nietoperzy, sadzenie gatunków stanowiących bazę pokarmową dla zagrożonych gatunków motyli, montowanie budek i platform lęgowych dla ptaków. 

Wiele z zaplanowanych zadań stanowi kontynuację programów i projektów prowadzonych wcześniej przez jednostki LP, na przykład na rzecz ochrony cietrzewia, głuszca, żółwia błotnego, nietoperzy, motyli, obszarów wodno-błotnych itp.

Projekt obejmuje swoim zasięgiem ponad 13 tys. ha, a udział bierze w nim blisko 100 nadleśnictw z różnych regionów Polski – podkreśla Magdalena Bukowska, dyrektor CKPŚ, któremu DGLP powierzyło koordynację przedsięwzięcia. – Jego realizacja pozwoli na ochronę około 30 gatunków oraz ponad 30 typów siedlisk, przede wszystkim na zachowanie ich naturalnego charakteru i różnorodności biologicznej.

Projekt współfinansowany jest ze środków Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020, w ramach działania 2.4 Ochrona przyrody i edukacja ekologiczna. Budżet projektu to ponad 32 mln zł, z czego ok. 19 mln zł stanowią środki unijne, a ok. 13 mln zł środki własne Lasów Państwowych.

 

Mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych

Nazwa projektu: Kompleksowy projekt adaptacji lasów i leśnictwa do zmian klimatu – mała retencja oraz przeciwdziałanie erozji wodnej na terenach nizinnych

Planowany okres realizacji: 2016-2022 r.

Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe

Celem projektu jest wzmocnienie odporności na zagrożenia związane ze zmianami klimatu w nizinnych ekosystemach leśnych. Podejmowane działania będą ukierunkowane na zapobieganie powstawaniu lub minimalizację negatywnych skutków zjawisk naturalnych takich jak: niszczące działanie wód wezbraniowych, powodzie i podtopienia, susza i pożary.

Cel główny projektu zostanie osiągnięty poprzez realizację kompleksowych działań polegających na zabezpieczeniu lasów przed kluczowymi zagrożeniami związanymi ze zmianami klimatycznymi. Obejmą one rozwój systemów małej retencji oraz przeciwdziałanie nadmiernej erozji wodnej na terenach nizinnych.

Cele uzupełniające:

  • odbudowa cennych ekosystemów naturalnych, a tym samym pozytywny wpływ na ochronę różnorodności biologicznej;
  • ocena skutków przyrodniczych wykonywanych zadań realizowana poprzez prowadzenie monitoringu porealizacyjnego wybranych zadań adaptacyjnych. 

W ramach projektu będą realizowane inwestycje związane z:

  • budową, przebudową, odbudową i poprawą funkcjonowania zbiorników małej retencji, wraz z niezbędną infrastrukturą umożliwiającą czerpanie wody do celów przeciwpożarowych przez jednostki PSP;
  • budową, przebudową, odbudową i poprawą funkcjonowania małych urządzeń piętrzących w celu spowolnienia odpływu wód powierzchniowych oraz ochrony gleb torfowych;
  • adaptacją istniejących systemów melioracyjnych do pełnienia funkcji retencyjnych z zachowaniem drożności cieku dla ryb;
  • zabezpieczeniem obiektów infrastruktury leśnej przed skutkami nadmiernej erozji wodnej, związanej z gwałtownymi opadami;
  • przebudową i rozbiórką obiektów hydrotechnicznych niedostosowanych do wód wezbraniowych (mostów, przepustów, brodów).

Projekt wykorzystuje kompleksowe zabiegi łączące przyjazne środowisku metody przyrodnicze i techniczne. Planowane są w większości małe obiekty/budowle o prostej konstrukcji budowane z zastosowaniem materiałów naturalnych. Wybierane technologie mają być przyjazne dla naturalnego środowiska przyrodniczego.

Bezpośrednim efektem realizacji projektu będzie zretencjonowanie 2,1 mln m³ wody.


Wartość projektu

Planowany całkowity koszt realizacji projektu wynosi 234 670 000,00 zł

Maksymalna kwota wydatków kwalifikowalnych wynosi 170 000 000,00 zł

Maksymalna kwota dofinasowania z funduszy europejskich wynosi 144 500 000,00 zł